- Kamil podarował swojej pełnoletniej wnuczce Krystynie atrakcyjną działkę budowlaną (forma akt notarialny), obciążając ją obowiązkiem przyjęcia na utrzymanie jego siostry 50 letniej Marii, będącej osobą niepełnosprawną. Po zamieszkaniu Marii w domu Krystyny i jej męża Tadeusza małżonkowie zaczęli znęcać się psychicznie i fizycznie nad Marią, tak że w końcu targnęła się ona na swoje życie. Dwa lata po śmierci Marii, Kamil dowiedział się o fakcie znęcania nad siostrą. Jego zdaniem powyższa okoliczność stanowiła bezpośrednią przyczynę samobójstwa. Miesiąc później Kamil w liście skierowanym do Krystyny odwołał dokonaną na jej rzecz darowiznę nieruchomości. Tydzień później małżonkowie nadesłali następującą odpowiedź:
Drogi dziadku
Fakt odwołania przez Ciebie darowizny nie ma żadnego prawnego znaczenia.
Po pierwsze darowana działka weszła w skład wspólnego majątku mojego i mojego męża. W konsekwencji odwołanie darowizny tylko w stosunku do mnie nie odnosi skutku
Po drugie zgodnie z przepisami KC odwołanie darowizny jest możliwe tylko w przypadkach szczególnych które tu nie występują
Po trzecie nawet gdyby było możliwe odwołanie darowizny to i tak został przekroczony termin do skorzystania z tego uprawnienia
Po czwarte dokonana przez Ciebie darowizna czyniła zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego – przecież przez całe lata będąc u Ciebie na wakacjach pomagałam Ci
Po piąte działkę którą mi podarowałeś już sprzedałam
Oceń stan faktyczny.
Oceń zasadność argumentów przytoczonych w liście.
Określ skutki prawne wynikające ze skutecznego odwołania darowizny.
Wskaż sytuacje w których przedmiot darowizny może wejść do wspólnego majątku małżonków.
Czy jest możliwe , a jeżeli tak to jakie są konsekwencje prawne odwołania darowizny gdy tylko jednemu małżonkowi można postawić zarzut rażącej niewdzięczności ?
Czy byłoby możliwe odwołanie darowizny po śmierci Kamila, jeżeli ten w testamencie powołał do całego spadku swojego syna Floriana?
Komentarze
2. Odwołanie darowizny jest możliwe tylko wtedy , gdy obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Pytanie więc czy znęcanie się nad Marią siostrą darczyńcy będzie przejawem rażącej niewdzięczności również względem niego. Należałoby raczej odpowiedzieć twierdząco. Kamil uczyniła darowiznę na rzecz wnuczki licząc, że ta w ramach wdzięczności przyjmie do swego domu jego siostrę i się nią zaopiekuje, tak się jednak nie stało. (por. M. Safjan, w: Kodeks..., komentarz do art. 898, nb 4: zdaniem autora darowizna może zostać odwołana na podstawie art. 898 § 1 także wówczas, gdy wysoce naganne zachowanie się obdarowanego skierowane jest wprawdzie bezpośrednio przeciwko osobie bliskiej darczyńcy, ale dotyka jednocześnie odczuć samego darczyńcy, i to w taki sposób, że usprawiedliwia ocenę postawy obdarowanego jako rażąco niewdzięczną).
3. Zgodnie z art. 899 par. 3 kc darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia w którym uprawniony dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Tym samym w niniejszym przypadku termin do złożenia oświadczenia od odwołaniu darowizny jeszcze nie minął.
4. Darowizna atrakcyjnej działki budowlanej, gdy nie stają za nią szczególne względy moralne (bądź np chęć zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu) nie może być uznana za czyniącą zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego. Uproszczając brak jest zasad współżycia społecznego zgodnie z którymi dziadek miałby, bez szczególnego uzasadnienia darować wnuką nieruchomości. Ale od razu zaznaczam, że w tym miejscu można by przeprowadzić argumentację odwrotną.
5. Zgodnie z art. 898 par. 2 kc - Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu. Następuje więc odesłanie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, tam zaś znajdujemy art. 406 kc , który stanowi, że obowiązek wydania korzyści obejmuje także wszystko, co zostało uzyskane w razie zbycia, utraty w zamian za korzyść. Znaczy to, że Kamil będzie mógł dochodzić zwrotu sumy , którą wnuczka uzyskała z tytułu sprzedaży nieruchomości.
Skuteczne odwołanie darowizny rodzi obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny lub jej surogatów. Obowiązek ten ma charakter obligacyjny a nie rzeczowy, co oznacza, że samo złożenie oświadczenia o odwołaniu nie prowadzi automatycznie do powrotnego przeniesienia własności rzeczy na darczyńcę, rodzi jedynie roszczenie o takie przeniesienie (zwrot).
Darowizna może wejść do majątku wspólnego, jeśli darczyńca wyraźnie tak postanowi. Do majątku wspólnego wchodzą też przedmioty darowizny w postaci rzeczy codziennego użytku, przeznaczone do wspólnego korzystania małżonków.
Jeśli darowizna uczyniona została do majątku wspólnego obdarowanych, a tylko jeden z małżonków dopuścił się rażącej niewdzięczności, to odwołać darowiznę możne tylko względem niego. Małżonek taki będzie co do zasady obowiązany do zwrotu połowy wartości darowizny.
Darowiznę z powodu niewdzięczności odwołać mogą również spadkobiercy darczyńcy - art. 899 par. 2 kc.